సదమల హృదుత్తరా త
ద్హృద యాపహ రాభిమన్య దివ్యానురతిన్
మదిఁ దలఁచెం బువుఁబోడి ద్రు
పదజ నగరి టెక్కెము కడఁ బడకుండ వెతన్ 55
అతులిత మధురమ్మీ దం
పతుల సరళ జీవ నమ్మవనినిఁ దలంపం
బతివరు ముదమున నిజ నివ
సతి సతి క్రీడింపఁ బురుష సంతతి గల్గెన్ 54
స్థితమతి రుక్మిణీ సతి సుతీక్ష్ణుఁడు రుక్మి తలంప నా దురా
గతమును ద్రోసిపుచ్చి తమిఁ గంస రిపూత్తముఁ బెండ్లి యాడ లో
లతర నవాంక పీఠ సుతలస్థిత సద్విలసన్మహా రసా
సతి సతి క్రీడ సల్ప మగసంతు జనించెను మెచ్చి రెల్లరున్ 53
[రసాసతి = భూదేవి; లోల తర నవాంక పీఠ సుతల స్థిత సద్విలస న్మహా రసాసతి
= విష్ణువు, ఒడిలో కదులుచు నుండి విలసిల్లుచున్న భూదేవి కలవాఁడు]
రాముఁడు మహా భుజుండు సురవ్రజార్చి
తారవిందాక్షుఁ డెలమి మహా సుగుణవ
తి ధరణిజ లోకవిదిత పతివ్రతా మ
తల్లికిం దాళిఁ గట్టెను దాశరథియె 52
పోతనామాత్యుని పాద పద్మములకు నమస్కృతులతో:
నల్లని వాఁడు పద్మ నయనంబుల వాఁడు కృపారసమ్ము పైఁ
జల్లెడి వాఁడు రాఘవుఁడు జానకి నిర్దయ వీడె నక్కటా
చల్లని తల్లి యేగె ఘన సానువు రావల దిట్టి బాధ లే
తల్లికిఁ, దాళిఁ గట్టిన నుదారుని దాశరథిం దలంచెదన్ 51
ఒక్క ధనంబది చాలదు
ప్రక్కన సుగుణమ్ము లుండి పరఁగుచు ధరణిం
జక్కని దాలిమి, విడుచుచు
వాక్కౌపీనము, ధరించువాఁడె ధనికుఁడౌ 50
[వాక్ +కౌపీనము = వాక్కౌపీనము; కౌపీనము చెడ్డ కార్యము]
ఆకారమ్మున నద్రి సన్నిభము దివ్యాగార మత్యున్నతం
బే కంఠాభరణమ్ము లంచితములై యింపారఁ గన్పట్టగం
బ్రాకారమ్ములు రత్న యుక్తములు తప్తంబైన బంగారమ
మ్మా కౌపీనము దాల్చువాఁడె కద సంపన్నుండు దర్కించినన్ 49
నెల లంత నిండఁగఁ దనదు
పొలఁతుక మహిషియ యరణ్యమునఁ గనుచుండం,
దలఁచెను దున్నయె డెక్కల
బొలమును దున్నగనె పుత్రి పుట్టుట యెటులో 48
[పొలము =ప్రదేశము; దున్ను = సమము చేయు]
పొలమును దున్నినంత సుత పుట్టట యెట్టుల సాధ్య మమ్మరో
హలమున హాటకద్యుతుల యజ్ఞ తటిం గృషి చేయు చుండగం
గలిగె సుమాస్తరమ్మున సు కన్యక పద్మ యనంగ ఱేనికిం
గలవర మేల సీత నలఁ గాంచమె యవ్విధి సంభవింపగన్ 47
పిచ్చిక యొకర్తి యెంచును బీర మంది
తన్ను గరుడుఁ డంచు సతమ్ము చెన్ను మీఱు
సర్పములఁ గాంచి యచ్చట దర్పముడుగఁ
బుట్టఁ జొచ్చె గరుడుఁడు పాములకు జడిసి 46
[పుట్ట = జన్మ స్థానము, గూడు]
పరిపరి తీరు లెంచ భువిఁ బ్రాణుల ధీబల శక్తి యుక్తులే
వరమయి వెల్గు నన్నియు నపారము మూషిక రాజొకం డటం,
దిరుగఁగ నాకసమ్మున నతీత విలోచన పక్షి రాజ మా
గరుడుఁడు, సర్పభీతుఁడయి గ్రక్కునఁ జొచ్చెను పుట్టలోనికిన్ 45
కాదన గలమే యితని మ
హోదారుఁడు సాధువృత్తుఁ డుత్తముఁ డెంచన్
వేదన లుండవు ఘన స
మ్మోదము నందెదరు ప్రజలు మూర్ఖ! నృపునిచేన్ 44
ఆదరణీయ మంత్రి గణ మారయ నోచని దేశ మందునన్
సాదర జీవనక్షయము హ్లాద వినాశ కరమ్ము నిత్యమున్
ఖేద పరంపరా జనిత కీర్ణ కపోల యుగోష్ణ నేత్ర భీ
మోదము నందరే ప్రజలు మూర్ఖుఁ డొకండు నృపాలుఁ డైనచోన్ 43
[భీమ+ఉదము భీమోదము; ఉదము = నీరు]
వేంకటేశ్వర స్తుతి నిషిద్ధాక్షరములు - ర, ల, వ.
నిత్యము భక్తిని నేఁ బొగిడెద నీదు గాధను సప్త నగాధి నేత
యభయ హస్తమ్మును నజుఁడు కడిగినట్టి పదయుగము నుతింతు నుదుట నామ
యఘ యుగమునఁ గన నఘ నాశక నను గాపాడుమ దయతోడఁ బద్మనాభ
కొండపై నున్నను దండిగ మాకింక శాంతి నొసంగుమ శంభు సుహృద
పసిడి నయనుఁ గిటి యయి సమయించి పుడమిఁ
గాచితి కృపఁ బొగడ ఘనముగ జన
మంత నుండు మంచు నడుగ ధాత జగతి
శుభద నగ తతి నిను జూతు మయ్య 42
స్తవనీయుఁడు భువి జనుల క
నవరత మాహ్లాద కరుఁడు నవ వర్ణ మహా
ధవళ తను చంద్రుఁ డబ్ధికి
శివ! పుత్రుఁడు మఱఁది యగును శ్రీనాథునకున్ 41
వివరింపంగ వశంబె యేరికిని వైవిధ్యంపు బాంధవ్యముల్
భువి దేవర్షి మునీంద్ర దైవ వర సంభూత వ్రజం బందునన్
శివపుత్రుండు మఱంది గాఁడె హరికిన్ శ్రీకాంతకుం బౌత్రుఁడౌ
నవనిం దా ననిరుద్ధుఁడే విశిఖ విద్యా నైపుణ శ్రేష్టుఁడే 40
[శివము =జలము; శివ పుత్రుఁడు = జలము నందు (ఉదధి) పుట్టిన వాఁడు, చంద్రుఁడు]
మారుని బారినిఁ దాఁ బడ
నేరక తాప మొక యింత నిరయంబగు నం
చా రమణీమణి మదినిం
దారాధిపు భీతి నబ్ధి దాఁగె నణువునన్ 39
[అబ్ధిన్; సముద్రమునందు; అణువు = స్వల్పము]
కారే భీత మనస్కు లెల్లరు భువిం గాంచంగ ఛాయాసుతున్
ధారాపాతము గంగఁ దాల్చియు శనిం దప్పించు యత్నంబుతో
నౌరా శంభుఁడు దాగె సాల బిలమం దత్యంత దుఃఖంబుగం
దారానాథుని భీతితో నణువు మధ్యన్ దాఁగె సంద్రంబు సూ 38
జృంభణమున నేడ్చుచుఁ ది
గ్మాంభః పూరిత నయన మహా బాలను సం
రంభమ్మునఁ జను చుండఁగ
రంభను గూడి సుతను గనె రాజర్షి వెసన్ 37
[రంభ = బ్రహ్మచారి ధరించెడు వెదురుకోల; కనె = చూచెను;
రాజర్షి = కణ్వుఁడు( పూరు వంశస్థుఁడు)]
దంభంబే మది నావహించ ధర సంతప్తాత్మ భట్టారుఁ డా
రంభోదగ్ర తపఃక్షయం బయిన దుర్ధర్షంపుఁ గామాగ్నిఁ దా
నంభోజాక్షిని మేనకాప్సరను దేవాధ్యక్ష తత్కార్య సం
రంభం గూడి శకుంతలం గనియె నా రాజర్షి సంరంభియై 36
కర ముక్కు కర తలమున ది
విరి తాకన్నుగ్గయి పృథివిఁ బడె నరదమే
విరథుఁ గని విఱిచె విల్లును
దిరిగి మనోరు జవ మారుతి చఱచె నరినిన్ 35
వీలుగ నింపుగ నిఁక మఱుఁ
గే లేని గృహమ్మునందు నిత్తరి నెంచన్
బేలలయిన చీరలఁ ,దలు
పూలను, ధరియింపఁ గోరు పొలఁతులు గలరే 34
[తలుపు+ఊలను = తలుపూలను; ఊలన్ = పడగా]
మేలుగ శీర్ష మందున నమేయపు భక్తి ధరింతు రెల్లరుం
గాలుని పాదయుగ్మమునఁ గన్పడఁ బుష్పము లాశతో భువిన్
రాలిన వాసనాక్షయ పరాగ యుతమ్ములు వాడ మెండుగం
బూల ధరింప నిష్టపడు ముగ్ధలు లోకమునందు నుందురే 33
వింతైన వర్తనం బీ
యింతికిఁ బంత మది చూడ నెక్కువ సుమ్మీ
సుంత వొగడంగఁ బొంగును
గాంతకు మ్రొక్కంగఁ గలుగుఁ గామితఫలముల్ 32
స్వాంత రుచిప్రభా విమల భావ సుమోక్త కదంబకమ్ములన్
సంతత భక్తి పూర్వక వినమ్ర శిరస్సున విష్ణుదేవ దై
త్యాంతక లోక రక్షక వరామర నాయక వత్సవాస యా
కాంతకు మ్రొక్కినం గలుగుఁ గామితసంపద లెల్ల శీఘ్రమే 31
అనునయ వచనమ్ములు పలి
కిన మేలగు సుమ్మి యింకఁ గృత పరిణయ బా
లునకు ధృతి విసర్జిత కా
మునికిన్ నేర్పంగ నొప్పు మోహపు బుద్ధుల్ 30
కన మీ నైమిశ కానన మ్మిపుడు సంకాశాటవీ రత్నముం
బునరుజ్జీవన హీన కారక మిలన్ మున్యాశ్రమ శ్రేణి కాం
చన దేహద్యుతి హీన తామస గుణశ్రాంత వ్రజంబుండ లే
మునికిన్ నేర్పఁగ నొప్పు రాజవదనా మోహంపు బుద్ధుల్ దమిన్ 29
[లేము+ఉనికిన్ లేమునికిన్; ఉనికి = స్థానము; ఒప్పు = సమ్మతించు]
వసుధ నవధాన మందునఁ గొసరి కొసరి
స్వచ్ఛపుఁ గవి భావ మెఱుంగఁ బృచ్ఛకుండు
ముద్దుగ నడుగ నింపుగఁ బూరణ వివ
రణముఁ జేయని కవికె పరాభవమ్ము 28
వ్రణములు కల్గు నంచును బరాభవ మెంచక భీత చిత్తుఁడై
రణమునఁ బాఱు వీరు వలె రాజిత పండిత సజ్జనాది స
ద్గణ పరివేష్టితంపు టవధాన సభాస్థలి యందు మేటి ధా
రణ మొనరింపకున్న కవిరాజు పరాభవ మందు నెల్లెడన్ 27
అక్షయ పాత్రలో నొక్క మెతుకైన నున్న నిమ్మనిన కృష్ణునితో ద్రౌపది మాటలు:
ద్హృద యాపహ రాభిమన్య దివ్యానురతిన్
మదిఁ దలఁచెం బువుఁబోడి ద్రు
పదజ నగరి టెక్కెము కడఁ బడకుండ వెతన్ 55
పతుల సరళ జీవ నమ్మవనినిఁ దలంపం
బతివరు ముదమున నిజ నివ
సతి సతి క్రీడింపఁ బురుష సంతతి గల్గెన్ 54
స్థితమతి రుక్మిణీ సతి సుతీక్ష్ణుఁడు రుక్మి తలంప నా దురా
గతమును ద్రోసిపుచ్చి తమిఁ గంస రిపూత్తముఁ బెండ్లి యాడ లో
లతర నవాంక పీఠ సుతలస్థిత సద్విలసన్మహా రసా
సతి సతి క్రీడ సల్ప మగసంతు జనించెను మెచ్చి రెల్లరున్ 53
[రసాసతి = భూదేవి; లోల తర నవాంక పీఠ సుతల స్థిత సద్విలస న్మహా రసాసతి
= విష్ణువు, ఒడిలో కదులుచు నుండి విలసిల్లుచున్న భూదేవి కలవాఁడు]
తారవిందాక్షుఁ డెలమి మహా సుగుణవ
తి ధరణిజ లోకవిదిత పతివ్రతా మ
తల్లికిం దాళిఁ గట్టెను దాశరథియె 52
పోతనామాత్యుని పాద పద్మములకు నమస్కృతులతో:
నల్లని వాఁడు పద్మ నయనంబుల వాఁడు కృపారసమ్ము పైఁ
జల్లెడి వాఁడు రాఘవుఁడు జానకి నిర్దయ వీడె నక్కటా
చల్లని తల్లి యేగె ఘన సానువు రావల దిట్టి బాధ లే
తల్లికిఁ, దాళిఁ గట్టిన నుదారుని దాశరథిం దలంచెదన్ 51
ప్రక్కన సుగుణమ్ము లుండి పరఁగుచు ధరణిం
జక్కని దాలిమి, విడుచుచు
వాక్కౌపీనము, ధరించువాఁడె ధనికుఁడౌ 50
[వాక్ +కౌపీనము = వాక్కౌపీనము; కౌపీనము చెడ్డ కార్యము]
ఆకారమ్మున నద్రి సన్నిభము దివ్యాగార మత్యున్నతం
బే కంఠాభరణమ్ము లంచితములై యింపారఁ గన్పట్టగం
బ్రాకారమ్ములు రత్న యుక్తములు తప్తంబైన బంగారమ
మ్మా కౌపీనము దాల్చువాఁడె కద సంపన్నుండు దర్కించినన్ 49
పొలఁతుక మహిషియ యరణ్యమునఁ గనుచుండం,
దలఁచెను దున్నయె డెక్కల
బొలమును దున్నగనె పుత్రి పుట్టుట యెటులో 48
[పొలము =ప్రదేశము; దున్ను = సమము చేయు]
పొలమును దున్నినంత సుత పుట్టట యెట్టుల సాధ్య మమ్మరో
హలమున హాటకద్యుతుల యజ్ఞ తటిం గృషి చేయు చుండగం
గలిగె సుమాస్తరమ్మున సు కన్యక పద్మ యనంగ ఱేనికిం
గలవర మేల సీత నలఁ గాంచమె యవ్విధి సంభవింపగన్ 47
తన్ను గరుడుఁ డంచు సతమ్ము చెన్ను మీఱు
సర్పములఁ గాంచి యచ్చట దర్పముడుగఁ
బుట్టఁ జొచ్చె గరుడుఁడు పాములకు జడిసి 46
[పుట్ట = జన్మ స్థానము, గూడు]
పరిపరి తీరు లెంచ భువిఁ బ్రాణుల ధీబల శక్తి యుక్తులే
వరమయి వెల్గు నన్నియు నపారము మూషిక రాజొకం డటం,
దిరుగఁగ నాకసమ్మున నతీత విలోచన పక్షి రాజ మా
గరుడుఁడు, సర్పభీతుఁడయి గ్రక్కునఁ జొచ్చెను పుట్టలోనికిన్ 45
హోదారుఁడు సాధువృత్తుఁ డుత్తముఁ డెంచన్
వేదన లుండవు ఘన స
మ్మోదము నందెదరు ప్రజలు మూర్ఖ! నృపునిచేన్ 44
ఆదరణీయ మంత్రి గణ మారయ నోచని దేశ మందునన్
సాదర జీవనక్షయము హ్లాద వినాశ కరమ్ము నిత్యమున్
ఖేద పరంపరా జనిత కీర్ణ కపోల యుగోష్ణ నేత్ర భీ
మోదము నందరే ప్రజలు మూర్ఖుఁ డొకండు నృపాలుఁ డైనచోన్ 43
[భీమ+ఉదము భీమోదము; ఉదము = నీరు]
నిత్యము భక్తిని నేఁ బొగిడెద నీదు గాధను సప్త నగాధి నేత
యభయ హస్తమ్మును నజుఁడు కడిగినట్టి పదయుగము నుతింతు నుదుట నామ
యఘ యుగమునఁ గన నఘ నాశక నను గాపాడుమ దయతోడఁ బద్మనాభ
కొండపై నున్నను దండిగ మాకింక శాంతి నొసంగుమ శంభు సుహృద
పసిడి నయనుఁ గిటి యయి సమయించి పుడమిఁ
గాచితి కృపఁ బొగడ ఘనముగ జన
మంత నుండు మంచు నడుగ ధాత జగతి
శుభద నగ తతి నిను జూతు మయ్య 42
నవరత మాహ్లాద కరుఁడు నవ వర్ణ మహా
ధవళ తను చంద్రుఁ డబ్ధికి
శివ! పుత్రుఁడు మఱఁది యగును శ్రీనాథునకున్ 41
వివరింపంగ వశంబె యేరికిని వైవిధ్యంపు బాంధవ్యముల్
భువి దేవర్షి మునీంద్ర దైవ వర సంభూత వ్రజం బందునన్
శివపుత్రుండు మఱంది గాఁడె హరికిన్ శ్రీకాంతకుం బౌత్రుఁడౌ
నవనిం దా ననిరుద్ధుఁడే విశిఖ విద్యా నైపుణ శ్రేష్టుఁడే 40
[శివము =జలము; శివ పుత్రుఁడు = జలము నందు (ఉదధి) పుట్టిన వాఁడు, చంద్రుఁడు]
నేరక తాప మొక యింత నిరయంబగు నం
చా రమణీమణి మదినిం
దారాధిపు భీతి నబ్ధి దాఁగె నణువునన్ 39
[అబ్ధిన్; సముద్రమునందు; అణువు = స్వల్పము]
కారే భీత మనస్కు లెల్లరు భువిం గాంచంగ ఛాయాసుతున్
ధారాపాతము గంగఁ దాల్చియు శనిం దప్పించు యత్నంబుతో
నౌరా శంభుఁడు దాగె సాల బిలమం దత్యంత దుఃఖంబుగం
దారానాథుని భీతితో నణువు మధ్యన్ దాఁగె సంద్రంబు సూ 38
గ్మాంభః పూరిత నయన మహా బాలను సం
రంభమ్మునఁ జను చుండఁగ
రంభను గూడి సుతను గనె రాజర్షి వెసన్ 37
[రంభ = బ్రహ్మచారి ధరించెడు వెదురుకోల; కనె = చూచెను;
రాజర్షి = కణ్వుఁడు( పూరు వంశస్థుఁడు)]
దంభంబే మది నావహించ ధర సంతప్తాత్మ భట్టారుఁ డా
రంభోదగ్ర తపఃక్షయం బయిన దుర్ధర్షంపుఁ గామాగ్నిఁ దా
నంభోజాక్షిని మేనకాప్సరను దేవాధ్యక్ష తత్కార్య సం
రంభం గూడి శకుంతలం గనియె నా రాజర్షి సంరంభియై 36
విరి తాకన్నుగ్గయి పృథివిఁ బడె నరదమే
విరథుఁ గని విఱిచె విల్లును
దిరిగి మనోరు జవ మారుతి చఱచె నరినిన్ 35
గే లేని గృహమ్మునందు నిత్తరి నెంచన్
బేలలయిన చీరలఁ ,దలు
పూలను, ధరియింపఁ గోరు పొలఁతులు గలరే 34
[తలుపు+ఊలను = తలుపూలను; ఊలన్ = పడగా]
మేలుగ శీర్ష మందున నమేయపు భక్తి ధరింతు రెల్లరుం
గాలుని పాదయుగ్మమునఁ గన్పడఁ బుష్పము లాశతో భువిన్
రాలిన వాసనాక్షయ పరాగ యుతమ్ములు వాడ మెండుగం
బూల ధరింప నిష్టపడు ముగ్ధలు లోకమునందు నుందురే 33
యింతికిఁ బంత మది చూడ నెక్కువ సుమ్మీ
సుంత వొగడంగఁ బొంగును
గాంతకు మ్రొక్కంగఁ గలుగుఁ గామితఫలముల్ 32
స్వాంత రుచిప్రభా విమల భావ సుమోక్త కదంబకమ్ములన్
సంతత భక్తి పూర్వక వినమ్ర శిరస్సున విష్ణుదేవ దై
త్యాంతక లోక రక్షక వరామర నాయక వత్సవాస యా
కాంతకు మ్రొక్కినం గలుగుఁ గామితసంపద లెల్ల శీఘ్రమే 31
కిన మేలగు సుమ్మి యింకఁ గృత పరిణయ బా
లునకు ధృతి విసర్జిత కా
మునికిన్ నేర్పంగ నొప్పు మోహపు బుద్ధుల్ 30
కన మీ నైమిశ కానన మ్మిపుడు సంకాశాటవీ రత్నముం
బునరుజ్జీవన హీన కారక మిలన్ మున్యాశ్రమ శ్రేణి కాం
చన దేహద్యుతి హీన తామస గుణశ్రాంత వ్రజంబుండ లే
మునికిన్ నేర్పఁగ నొప్పు రాజవదనా మోహంపు బుద్ధుల్ దమిన్ 29
[లేము+ఉనికిన్ లేమునికిన్; ఉనికి = స్థానము; ఒప్పు = సమ్మతించు]
స్వచ్ఛపుఁ గవి భావ మెఱుంగఁ బృచ్ఛకుండు
ముద్దుగ నడుగ నింపుగఁ బూరణ వివ
రణముఁ జేయని కవికె పరాభవమ్ము 28
వ్రణములు కల్గు నంచును బరాభవ మెంచక భీత చిత్తుఁడై
రణమునఁ బాఱు వీరు వలె రాజిత పండిత సజ్జనాది స
ద్గణ పరివేష్టితంపు టవధాన సభాస్థలి యందు మేటి ధా
రణ మొనరింపకున్న కవిరాజు పరాభవ మందు నెల్లెడన్ 27
ముని వరుండు దుర్వాసుఁడు సనెను నదికి
భోజనార్థి యన నడుగ భాజనమ్మె
కడుగ నక్షయ పాత్రను గలదె మెతుకు
సరసమాడఁగఁ దగవు కృష్ణా! ముకుంద! 26
వర పుష్పాదులు తేఁడు ముచ్చటగ నే వాచ్యంబులం బల్కఁడే
నిరతం బా ధన సంచయ వ్యసన సాన్నిధ్యుండు మూర్ఖుండు దా
నొరులం జూచియు నేర్వ నొల్లఁ డితఁ డయ్యో రామ! నా భర్తకున్
సరసం బాడుట చేత కాదు గద కృష్ణా! గోపికా వల్లభా! 25
పండుగ నాఁడును, లభించెఁ బ్రాఁత మగండే
మెండగు వాత్సల్య మ్మది
నిండుగ నుండ కొని యిచ్చె నేర్పున నాకున్ 24
[ప్రాఁత = వస్త్రము / చీర]
దండుగ కావె సంపదలు దండిగ నున్నను బ్రేమ తోడ వా
రుండగ బంధు మిత్రు లిట నుత్సవ మందున బంటు లేనిచోఁ
గండలు పెంచి వత్తునని గారిడి కొంపకు నేఁగ దుఃఖమే,
పండుగనాఁడు కూడఁ గనఁ బ్రాఁత మగండె, లభించె నయ్యయో 23
[కనన్ = చూడను, ప్రాఁతన్ = భృత్యుని, మగండె = శూరుఁడె]
నరులు పాటించి మౌనము కరము లెత్తి
రక్షక భట విశోధ నార్థముఁ జన వలె
నొక్కఁ డొక్కఁడె మఱి యొక్కఁ డొక్కఁ డొకఁడె 22
ఉక్కడఁగించె నా యసురు లుగ్ర మతుల్ పదునాల్గు వేగురం
ద్రొక్కెను ఘోరు లా త్రిశిర ధూషణ దైత్యుల దండకా వనిం
గ్రుక్కెను రావణానుజునిఁ గ్రూర ఖరున్ రణ మందు రాముఁడే
యొక్కఁడు నొక్కఁడే మఱియు నొక్కఁడు నొక్కఁడె యొక్కఁ డొక్కఁడే 21
ధాతలమున లంక యందు దానవ వరు లీ
రీతి ననిరి, చేసిన వటఁ
గోఁతులె కవు లె,ల్ల రనుచుఁ గోకిల గూసెన్ 20
[కవి = ఆక్రమణము]
భూతవ్రాతము లందు నెంచఁ గవి సంపూర్ణ స్వతంత్రుం డిలన్
వ్రాతల్మారు నెదుర్చ నౌదురు వడిన్ వాగ్బాణ తప్తుల్ ధరా
పాత త్రస్త వరాంగ యుక్తులు దలంపన్ జోలి కెన్నండుఁ బో
కోతుల్ గారె కవీంద్రు లెల్ల రనుచుం గూసెం బికం బొయ్యనన్ 19
[పోకు+ఓతుల్ =పోకోతుల్; ఓతులు = పిల్లులు]
బడఁ జిత్తమ్మునఁ దిరుగఁగ మధురా పురిలో
పడతుల హృదయమ్ములు దోఁ
చెడువానిం గొల్వఁ దీరు చిరకామ్యంబుల్ 18
కడు దైన్యంబగు కాపురమ్ము ఋణ సంఘాతార్తి యయ్యుం గుచే
లుఁడు కృష్ణుం గని యీయఁ దా పృథుకముల్ రోచిష్ణుఁ డిచ్చెన్ సిరుల్
బిడియం బెల్లను వీడి దిక్కని మదిన్ వేడంగ భక్తాలిఁ గా
చెడువానిం గొలువంగఁ గామ్యములు నక్షీణంబుగాఁ దీరులే 17
రాముఁడు రావణు నడిగె ధరణిజ హరింపన్
భామను వంచనమున వని
రామ శితేషుల హరించు రావణ యనినిన్ 16
ఈ మహిఁ గాంచఁ జిత్రముగ నింతులు పంతముతోఁ జరించినన్
భూములు రాజ్య సంపదలు వోవు నరణ్య నివాస మేర్పడుం
గామ వశార్త శూర్పణఖ, కానన మందుఁ దిరస్కరింపగన్
రాముఁడు, గోరె రావణుని రమ్మని సీతను దొంగిలింపఁగన్ 15
అక్షయాగతములు నలినాక్షి మాన
రక్షకములు మాధవ కృపా వీక్ష ణాతి
దక్షతా సూచకమ్ము లవి క్షితి నుండ
ద్రౌపది వలువ లూడ్చెఁ దత్సభఁ గిరీటి! 14
[ఊడ్చు = త్యజించు]
పాప ఫలంబుఁ బొందె ననిఁ బావని హస్త గదా విఘాతియై
భూపతి తాస్ర పాన సువిభూషిత భీముఁడు ధార్త రాష్ట్రుఁ డీ
కాపురుషుండు నిష్ఫలిత కార్యుఁ డవిజ్ఞుఁడు దుస్ససేనుఁడే
ద్రౌపది వల్వ లూడ్చె నదె తత్సభలోనఁ గిరీటి నిర్దయన్ 13
[కిరీటి = కిరీటమును ధరించిన వాఁడు]
వడియము లెండెను విడువని వానలలోనం
దడిసి పరుండు ముదమ్ముగఁ
బడ నేల కలవర మిట్లు పశు గత భీతిన్ 12
పుడమిని నున్న సస్యములు పుష్పము లెల్ల స తోయజమ్ములుం
దడిసి నశించె నత్యధిక దారుణ వృష్టి విఘాత ధాటికిం
దడఁబడి తిండి లేక యటఁ దామర సాకర మందు నిల్చి యా
వడి యము లెల్ల నెండినవి వాన లవారిత రీతిగాఁ బడన్ 11
[ఆవడి =ఉపద్రవము; యములు = హంసలు]
నల్లుకొన రసాల శాఖ కందము లొలుకన్
మల్లిక పెల్లుగ నచ్చట
మల్లియ తీవియకుఁ గాసె మామిడికాయల్ 10
బల్లిదు హస్త రాజితము బంగరు కింకిణు లుండ సుందర
మ్మల్లియ తీఁగకుం గలిగె మామిడికాయలు నేత్రపర్వమై
యుల్లము సంతసిల్ల రుచిరోస్ర కలాపము లీను చుండగం 9
జల్లఁగ జాఱ గుండె లిఁక శాత్రవ కోటికి భీషణధ్వనిన్
[సుందరమ్ము + అల్లియ = సుందరమ్మల్లియ; అల్లియ = వింటి నారి]
మెల్ల ముదముగ నుడువుచుఁ జల్ల నైన
వార్త నెల్ల నుఱికి వేగ భార్య కంత
మగఁడు నెల తప్పెనని దువ్వె మగువ! మీస 8
[నెల =స్థానము; తప్పు = అతిక్రమించు; ఉన్నతపుఁ బదవి పొందుట ]
అగములు తోయసంభవము లభ్ర చరమ్ములు విశ్వ మందునన్
మృగములు మానవోత్తములు మెత్తురు నిచ్చలు సంతు వుట్టినన్
మగువల జన్మసార్థకము మాన మొసంగును భర్త కంచుఁ దా
మగనికి గర్భమయ్యెనని మానిని మీసము దువ్వె వేడుకన్ 7
[అని = చెప్పి]
ముక్ష్వాశ్రయ సుప్రదాత పూజ్యుండు మహా
భిక్ష్వాత్మ సఖుఁడు రణ తు
ల్యేక్ష్వాకు కులాబ్ధి చంద్రుఁ డీ కృష్ణుండే 6
ఇక్ష్వత్యుగ్ర శరాసన చ్యుత శితాగ్రేషు క్షతాత్మున్ శివున్
సక్ష్వే లాయత కంఠ భాసిత మహా శర్వుం డుమా నాథునిన్
భిక్ష్వాగ్రేసర పూజనీయ కబరీ వేశ్మున్ విలోకించె తు
ల్యేక్ష్వాక్వన్వయ దుగ్ధవార్ధి శశియౌ నీ కృష్ణుఁడే చూడఁగన్ 5
తేలునకు దురాత్ముల కది దేహం బెల్లం
గ్రాలును గావున నభినం
ద్యాల పురప్రజలు స్తుతి కనర్హు లవిజ్ఞుల్ 4
[అభినంది+ఆల పురప్రజలు= =అభినంద్యాల పురప్రజలు:
సంతోషపు తేలుకొండి వంటి నగరజనులు; ఆలము = తేలుకొండి ]
మేలుగ గౌరవింపఁ దగు మించిన పండిత కోటి నిద్ధరం
గేలు మొగిడ్చఁ గీ డగును గీర్తన సేయ దురాత్ములం జుమీ
చాలిఁక విజ్ఞులై కల రసత్య విశారదులుం గనుండు నం
ద్యాల పురప్రజల్! స్తుతి కనర్హు లవిజ్ఞులు నీతిదూరులున్ 3
మత మయ్యెను దోచమి తన మనమున శుభదం
తి తరుణి కోడిని, చూడఁగఁ
బతి, తల ఖండించి వండె బంధువులు దినన్ 2
అతివల యందు సుందరి మహా మతిశాలిని రాఁగ బంధువుల్
పతి నుడువంగఁ దారసపుఁ బ్రాణి నికాయ సమృద్ధపుం దటా
క తటము వేగఁ జేర నటఁ గాంచి వధూమణి మీనముల్ తటీ
పతితలఁ గోసి వండినది బంధువు లెల్లఁ దినంగఁ గోరుచున్ 1
