సమస్యా పూరణ జనవరి 2016

అంగదు డుత్తముండు దమయంతికి భర్తయు వాని పుత్రుడు
త్సంగ విరాజితుండు వయసుండగ నోపయిదేండ్లు గర్ణుడి
భ్భంగిన నున్న నొక్కపరిఁబాటున భార్య కృతాపరాధి కా
నంగదుఁ డాగ్రహించి దమయంతినిఁ దిట్టెను గర్ణుఁ డేడ్వఁగన్.    34

యదు వంశాంబుధి సోమ వ
సుదేవ నందన పదాంబు జోల్లసిత విశే
ష దురిత నిచయ విదారక
మదిగో ద్వారక యనఁ గననయ్యెను ఢిల్లీ.                      33

ప్రవిమల సంస్థానమ్ములు
వివేక విజ్ఞాన నిధులు విద్యార్థులకున్
భవితవ్య దాయకమ్ముల
వివాద నిలయములు విశ్వవిద్యాలయముల్.                 32

శరవణ భవ భవ కారక
శరపుష్ప కరాబ్జ ముక్త శరతప్త ఘనా
తుర హర విదళిత తను రతి
పురుషుని నిందించు సతినిఁ బూజింతు రిలన్.               31

పుర జను లెల్లరు మెచ్చగ
పరదారల గౌరవింపఁ బాడియ సుమ్మీ
పరసతిఁ  గామించెడి కా
పురుషుని నిందించు సతినిఁ బూజింతు రిలన్.                  30

వేండ్రపు పల్కుల నందర
గండ్రించి యకారణంబ గద్దిం చంగన్
గాండ్రించి కొట్టి నంతట
గుండ్రాతికి నోరు వచ్చి గొల్లున నేడ్చెన్.                                   29

[ వేండ్రము= తాపము;  గండ్రించి=ఖండించి;  గాండ్రించి= అఱచి]  

వందే మాతర మన్నమాట చెవి కింపై తోచ దెవ్వారికిన్
సందేహం బది యేలవార లిట దేశాందోళ నోద్దేశ్యులే
యిందందే యననేల సచ్చరితులన్నెందెందు గాలించిన
న్నందందే గలరుత్త మోత్తములు మాత్రారాధ్యు లిద్ధాత్రినిన్           28

కోరి బంధుజనులు గూడి నీకుం బిల్ల
నిత్తు రంటిరి గద చిత్త మలర
కరుణ వీడి మదిని గఠినంబుగ దెలుపు
తెలుఁగ దేల నీకుఁ దెలుఁగు బిడ్డ                                          27

[ఎలుగు=ధ్వని]

ఆవులించి భుక్తాయాస మంత దీర
బకుని వన మేకతమ మేగి పాండు సుతుడు
రక్కసున కుక్కటయు నెల్ల నుక్క డగుగ
భీతి కంపిల్లి సూడగ వేగ జంపె                                                 26

చెన్నుగనన్నయాదులురచించినసత్కవితానురక్తులై
మన్నన గొన్న గొప్పకవి మాన్యుల విద్యను గొందరెంతకా
దన్నను జెల్లునే బహుపదార్థకవిత్వము సెప్పనేర్చినన్
నన్నయ తిక్కనాది కవినాథులు సెప్పినదే కవిత్వమా?              25

దొడ్డిలోననున్నదొడ్డపూవులనడ్డు
జడ్డు లేక గోసి గడ్డి పూలు
కొండచూలి బిడ్డ నండకై కొలువగ
గడ్డిపూవు విలువ దొడ్డ సుమ్ము                                         24

విద్రోహ విహీ నామల
సద్రాజిత సుహృద యాతిశయ సంపదలన్
భద్రంబుగ బాపిన నప
హృద్రోగము మేలుసేయు నెల్లజనులకున్.                          23

అస్త్ర శస్త్ర సంపన్నులు నలఘు బలులు
నిద్ర  కుంభ కర్ణారి యభద్ర గతిని
శాపములు సూర్య సూనుని శత్రు తతులు
కుంభకర్ణుండుఁ గర్ణుండుఁ గూడి రొకట.                               22
[ఇద్దరూ శాపగ్రస్తులే]

భూవిభుడు రామ జననము
పావని సీతపరిణయము వనవాసమునున్
రావణ వధ సహితము,  మై
రావణు కథ లేక, వ్రాసె రామాయణమున్.                              21

ఉపకృతి సేయందలచినఁ
గృపతో చింతవల దేరికిన్ స్వజనవిహీ
న పరాధీనమ్మైన
న్నపరాధము కాదు తల్లి నాశ్రమ మంపన్.                                 20

సూర్యుని తాతతండ్రి మధుసూదన సూనుడు పద్మజుండిల

న్నార్యులు నిత్య సత్య వచనారతు లుత్తము లట్టి వారికిన్

కార్యము కాదు పల్కగ నకారణ నిందలు మేలె చెప్పుమే

భార్యకు భాష రాదనుచుఁ బల్కెను బ్రహ్మ సభాముఖమ్ముగన్.        19

భక్తి పేరు జెప్పి భక్తులం దోచిన
దైవనింద, కడు హితమ్ముఁ గూర్చు 
ప్రాణుల దయజూడ పరమ రాగంబొప్ప
దేవ దేవు డెలమి బ్రోవ రాడె                                        18

రయమున నినుండు సన ధనూరాశి నుండి
మకర రాశికి సంక్రాంతి మనకు కల్గు
పర్వ దినము శుభకరము భవ్య  దైవ
చింత లెన్నియొ కూర్చు సంక్రాంతి మనకు.                       17

భోగినాడు సేరి ముదిత లెల్లరుఁ  జేయు
చిత్ర మంత జూచి చిట్టి తల్లి
గుక్కబెట్టి యేడ్వ మిక్కుటముగ నంత
భోగిపండ్లు వోయఁ బోయె నుసురు.                                 16

తాలిమి వహించి చక్కగఁ దనకు తగిన

శక్తి దీనజనుల ఘన సంకటములు

సక్కదిద్ది యెలమి సాంత్వవాక్కులు పలు

కు జనులెల్ల సజ్జనులె యీ కువలయమున.                      15

ఆడపెళ్ళి వారు మగ పెళ్లి వారి రాక కోసమెదురు చూస్తున్న సందర్భము. 
వధువు వైపు వారు వరుని బంధువులకు
వంత సెంది యుండ బంధువొకడు
వచ్చు వారి జూచి పలికెనా వచ్చెడి
వారు వేఱు వీరి వారు వేఱు.                                                     14

కృష్ణవేణి వారి  కృత్స్నముం బంచిరి

మూడు రాష్ట్రములకు ముచ్చటగను

రాష్ట్ర త్రయము నాల్గు రాష్ట్రంబు లయ్యెను

వారి వారి వారి వేరు వేరు                                                          13                

[వాళ్ళ వాళ్ళ నీళ్ళు  వేఱు వేఱు ]

కందమూల రతులు కర కమండలు ధారు
లు ప్రవిమల చరితులు రుచిర మతులు
ధర్మ సత్య పరులు తాపసులు ఘనులు
వారి వారి వారి వేరు వేరు                                                          12

గాధిసుత శరద్వం తాదిగ ముని వరులు

సంయమాత్ములు శస్త్రాస్త్ర సకల శాస్త్ర

పారగులు వనితాలోలు  లైరి జూడ  

వనిత కామింప నొల్లనివాఁడు గలఁడె?                                        11

సత్కర్మంబులె మేలు చ
మత్కారము లేల సేయ మాన్యుల యెడల
న్నుత్కంఠత నీ కించిద
సత్కార్యంబుల ఫలమ్ము సంతాపమ్ముల్.                                    10

హరి వనంబున హరి హరుల రానీయని
హరి హరికి నరియగు  హరి విధ మది
హరి హరులు నభమున నలరుచు నుండగ
హరిని హరి హరించె హరి కనంగ.                                                  9

బలము గలదేని కుజనుల బాఱదోల
వలయు బూజింప దగు వృద్ధ పౌరు లందు
భక్తి గౌరవమ్ములు సూప వలయు గాని
ముదుసలిం గొట్టువారలే పోటుమగలు?                                        8

పట్నంపు చదువు లన్నియు
కట్నమ్ముల కొఱ కటంచు కలగను తరుణిన్
కట్నమదియేల వధువను
కట్నముఁ గోరిన వరుని జగమ్ము నుతించున్.                               7

చందనపు బొమ్మ భంగిని
నందము కను విందు జేయ నలరించె నటన్
డెందమ్మున దా నితరుల
కుందనమును కోమలాంగి కోరదు సుమ్మీ                                   6

దారుణ రణభూమి దానకర్ణుం డంగ

రాజు సకల శత్రు రాజ ఖండ 

నుండు నుత సుయోధనుం డపరాజిత

సవ్యసాచి సఖుఁడు సైంధవునకు.                                     5

సజ్జనుండు వెలుగు సచ్ఛరితమ్ముల
ధనమద గరిమంబు దలకొన నతి
దురిత కారకుండు దుష్టుడైన విభుని
బాటఁ బట్టి పోవువాఁడు ఖలుఁడు.                                             4

భాద్రపద శుద్ద చవితిన పర్వ దినము

నందు విఘ్నవినాశన మొందఁ దలచి

పుడమి జనులెల్ల భక్తిని పూజ సేయ 

చైత్రమందు వినాయక చవితి వచ్చు.                                         3

[చైత్రము=గుడి]

వనమేగి కట్టెలకుఁ దరు

వునెక్కి తానిలచిన ఘనపు విటపమును బూ

నెనొకడు ఖండింపంగఁ ద  

నను మించిన మూర్ఖుఁ డుండునా లోకమునన్.                           2 

వత్సరమ్ము లెల్ల వచ్చును బోవును

క్రొత్త వత్సరమునఁ గోటివెతలు

పాత మేలనంగ పాడిగా దేరికిన్

సత్కృషియ యొసంగు సత్ఫలములు                                        1

పద్యాలు జనవరి 2016

ఘోరారణ్యద్రుమముల
వీరావేశ మలరంగ విచ్ఛేదించన్
సారంగారి సమూహమ
వారిత సువిహార లీల భాసిలె నచటన్                                       33

అనురాగం బుప్పొంగగఁ
దనయుని నిజభుజ మృదుతర తల్పము నందుం
దనరారగ నుంచిన నా
తనికి నెఱుక లేదు గురుడె దైవం బనియున్                               32

జనగణమనోధి నాయక
దినకర నిభ భారత ధనదేశా యమునా
ఘన గంగాది నదీ నద
వననిధి భాసిత తరంగ వందన శతముల్                                      31

సకల భువన భాండమ్ముల
నకళం కోదర విలీన నలిన దలాక్షున్
ప్రకటమ్ముగఁ దూచె దళము
వికసిత వదనారవింద వీక్షింపంగన్                                                30

కరముల్ మోడ్చి శివార్చనాది ఘన సత్కార్యావ హీనుండునున్
హరి కీర్తింపక వక్త్ర మించుక సునాయాసంబు నన్నున్నయున్
కరుణన్ సత్యదయాది సద్గుణములం గాంక్షింప నేర్వండొ యీ
ధరణిన్ వాడు జనింప నేటికి కులోద్ధారంబె తాదల్లికిన్                    29

మనము నలరించి వెచ్చం
దనమ్ము నిచ్చు మధురతర ద్రవరాజమునన్
ఘనముగ నాసక్తి కలుగు
మనమందందరుకు వేగ మరువం గలరే                                   28

శ్రమజీవులకుంబుష్పక
విమానమైబరగు బ్రీతి విహరింపంగన్
సముచిత వాహన రాజము
సమద్విచక్రము చరింప సంతస మొసగున్                         27

కలియుగ ధర్మం బెవ్విధి
విలసిల్లె గనుడు రవంత పెడబాసిన వే
కలుగుం జౌర్యము లీలన్
లలితమ్ముగ వేసె తాళరాజము భీతిన్                                   26

సతి పుట్టింటికి నేగిన
సతతార్ధాంగీనిబద్ధసంతృప్తాత్ముల్
సతిగతజనితావేదన
నతిసంతప్తమతులౌదురందరుసూడన్                                 22

పతి పరదేశం బేగిన 

స్తుత మతియై గృహిణి పతి పదోన్నతి మది నెం

చి తనరి చేసెను నిత్యో

చిత కార్యంబుల నపార సేవా రతినిన్                                    21

వనితల కసాధ్య మగునే

సునిశిత దృక్కులఁ ద్రిచక్ర చోదనము భువిన్

పను లన్నియు నేర్తురు గద

యనురాగము వంచుచును సహాయము సేయన్                   20

లచ్చిగలవాని మెత్తురు లక్షణముగఁ

దరుణులఁ బదాఱువేల సదమల మతులఁ

బెండ్లి యాడ భార్యాద్వయం బేల నాది

బిక్షువునకుఁ బార్వతి చాలు విడుము గంగ                            19

అవ్వ సుచిరుహసి తానన
యవ్వచనామృత మృదుమధు రాన్విత సూక్తుల్
నివ్వటిల జూపు చున్నది
సవ్వడి సేయకఁ గనుండు సదమల వృత్తిన్                              18

“అయ్యప్ప - జ్యోతి దర్శనము”
చక్కగ దేవస్థానమె
యక్కథ విశదీకరించె ననృతం బనుచున్
వెక్కసము గాదె జనులకు
మిక్కుటముగ కారణంబు మిథ్యాచార్యుల్                                               17

సౌధాగ్రంబుల నుండక
శోధించి విశాల హరిత సుక్షేత్రములన్
సాధించి యెగుర వేసిరి
మాధురి గాలి పటము సుకుమారులు ప్రీతిన్                                          16

దేదీప్యమానముగా వెలుగుతున్న భోగి మంటల దగ్గర సంతోషముతో నున్న జనుల చిత్రపటమును చూచిన సందర్భము: 
ఉజ్వల రేఖావృతమై
ప్రజ్వలి తానల శిఖా విరాజిత ప్రహ్లా
దజ్వరిత వరాంగజ తృ
ప్తజ్వలితానన ప్రమోద భరితుల గనరే                                          15

కలఁ డందురు గృహమందున

కలఁ డందురు బొలము నందొక పరి పురమునన్

కలడందురు వేరొక పరి

కలడు కలండెనిడి వాడు కనబడడేలన్ !                                          14

చేసినవన్ని తప్పులని చింతిల నేమి ప్రయోజనంబు దా
జేసిన కర్మలన్నిటినిఁ జిత్తము నందుఁ బరిష్కరింపగన్
గాసిలి యత్నమించుక విఘాతమునేర్పడ కుండు నట్టులన్
రోసము వీడి చేసిన నరుండు నొకింత విముక్తు డయ్యెడున్                 13

బొంగర మరచేతినిఁ జ
క్కంగ నమరి రివ్వున తిరుగంగ మనంబు
ప్పొంగెఁ గనుడు బాలున కి
భ్భంగిఁ జిరుముదమె ఘనంబు పసివారలకున్                                 12

మానప్రాణ ధనాదుల

మానిని విషయమ్ము లందు మాంగల్యములన్

గోనృసు రార్తత్రాణము

నైన నసత్య వచన మఘ మనరాదు సుమీ                                11

కనియెన్ రాముడు సోమభాస విలసత్కన్యా లలామన్ సనా

తన ధర్మాచరణానురక్త రమణిం దామ్రాక్షి లజ్జాన్విత

న్ననిలోద్ధూత విరాజమాన ఘన కేశాచ్ఛాది తాబ్జాననన్

వనజాక్షిన్ వరదామ యుక్త కర శోభన్ సీత ధాత్రీసుతన్                 10

కనియెన్ రాముడు మృగశా

బనేత్ర విమల శరదిందు వదనన్ బాలన్

జనకాత్మజన్ గుణమణిన్

వినమ్ర విభ్రమ విలోల వీక్షన్ సీతన్                                         9

రామచిలుక జంటలచట 

ప్రేమాతిశయమ్ము లొప్ప విహరించుచు నా

రామంబుల నున్నవి మా

రాములు సేయుచు ఘనాను రాగము వెలయన్                           8

వినయాన్వితు డైనను స

జ్జనునకు నపకార ముర్వి సలు పూరక దు

ర్జనుడుం బేటికఁ జీరలు

చినింగి బోవం గొఱికెడు చిమ్మెట భంగిన్                                    7

కలఁ గంటిని కలలోనన్ 

విలసిల్లె మహోన్నతంపు విగ్రహ మచటన్ 

ఖలుజన విదారు గృష్ణుని 

జలరుహ నేత్రుం గొలుతును జగదాచారున్                                 6 

అల్పాహార కేంద్రము లో ఇడ్లీ తయారు చేయడములో నిమగ్నమైన వనిత చిత్రము జూచి:

చలన క్రియాధ్యయ నమ్ముల
నలఘూత్సాహమున నొప్పె నారీ మణియే
విలసత్శశిప్ర భానన
సలలిత పరిపాక నిపుణ చందము గనరే                                              5

[చలన క్రియాధ్యయనములు = Motion and Work study, “Production Management” లో ముఖ్యాంశము. పని చేసేటప్పుడు పరికరాలను, వస్తువులనమర్చు విధానము కూడ ముఖ్యము.]

చోర భయం బాయకర వి
చార మెరుంగ దది విద్య సహ జన్ములకు
న్నీరాదు పంచి ధనమది
పేరిమి నిచ్చిన పెరుగును బెద్ద సిరులకున్                                        4

మదిరాపానము చౌర్యమున్ పరసతీమానాపహారమ్మునున్
మద మాత్సర్య విమోహ లోభములు కామావేశ బంధమ్ములున్
సదసద్వీక్షణ హీనమున్నశమమున్ సంరంభముం దర్పమున్
మదిరానీయక  వర్తిలన్నరుడు సామాన్యుండె చింతింపగన్                  3

చెన్నుదన మతిశయింపం
గన్నారి ఘనద్విచక్ర గమనాతుర ప్ర
చ్ఛన్న నిజమాతసహ సం
పన్నాతి విలాసఁ జూడ ప్రమదంబాయెన్                                            2

వచ్చె రెండువేల పదునారు వర్షంబు
తెచ్చు సిరులు జనులు మెచ్చగ నని
యిచ్చిపుచ్చుకొందు రచ్చపు కుశలంపు
పృచ్ఛ లొకరినొక్క రిచ్చకములు                                                      1