పూల గుత్తుల నర్పించి మూర ముదము
భాగవతులు సేరి యయోధ్య భక్తి తోడఁ,
గ్రొవ్వు వత్తుల వెలిఁగించి కొలువఁ గ్రీస్తుఁ
గ్రైస్తవులు, ప్రణమిల్లిరి రామునకును 62.
దుస్తర జన్మ సాగరము తూర్ణము దాఁటఁ దలంచి యాత్మలన్
నిస్తుల నిష్ఠ నూని యనునిత్యము కోరుచు సర్వ మానవ
స్వస్తిని భారతీయ హరి భక్తులు, తక్కఁ దురుష్కు లింకనుం
గ్రైస్తవు లెల్లఁ, జేరి రఘు రామునకున్బ్రణమిల్లి రార్తితో 61.
మఱవకుఁ డీ మర్మమ్మును
వెఱవకుఁ డాహ్వానిత జన విసరం బెల్లం
దఱచుగఁ, గమ్మని నేతిని
నఱిసెల రుచి కొఱకు వ్రేల్వుఁడా, ముద మందున్ 60.
అఱచిన నేమి యా యతిథులై చనుదెంచిన వార లెల్ల ర
త్తఱి వెగ టంద డెందములఁ దప్పక దూరము సేయ వారి, నీ
కఱిముఱి కోప మున్న మది నందఱ కీయఁ దలంప వంత నా
యఱిసెల వ్రేల్వఁ గావలయు నాముద మందున, స్వాదు వందఁగన్ 59.
బుద్బుదములు జీవుల ప్రాణము లని సకల
జనుల కింపుగ నెఱిఁగించు చంద మేమొ
చిత్ర మరయ నొక్క నిమిష మాత్రమునన
స్థిరము లయ్యెఁ దటిల్లతల్ చిన్కు లెల్ల 58.
అరుదయి యుండ వర్షము సహస్ర శతాహము లందు నెన్న నేఁ
డరయఁగ వృష్టి నిట్లు వనజాక్షు దయా రస దృగ్బలమ్మునన్
నరులకు రేఁగ హర్షము మనమ్ముల వారికి లోచనమ్ములన్
స్థిరములుగాఁ దటిల్లతలుఁ జిన్కులు మారెను గుంభవృష్టిలో 57.
మా బొందులు మా యిష్టము
నీ బాధల నీవ కనుమ నీ కేలయ్యా
యే బొందికి నేమి హితవొ
మా బట్టల తీరుఁ జెప్ప మాన్యత యగునా 56.
మా మేనుల్ గద మా యభీష్టములు సంబంధమ్ము నీ కేటికిన్
మే మూనన్ మెయిఁ బారదర్శకములం బెంపార నీ కేటికిన్
మే మున్నం దగ దేవతాంబరములం బెద్దన్న నీ కేటికిన్
మే మే బట్టలఁ గట్టఁగా వలయునో మీ రెవ్వరో చెప్పఁగన్ 55.
అవనిఁ గోదండ రామున కఖిల జనులు
నిర్మలాంతరంగమ్ముల నిశ్చలంపు
భక్తి సంతతం బడరఁగఁ బంక్తిముఖ వి
దారికి నమస్కరించిన దక్కుఁ బరము 54.
ద్వారవతీ పురమ్మున సదామము వెల్గుచు నుండ నిత్యమున్
వారక వాసుదేవునకు భక్తి సతమ్ము మహోగ్ర భీక రా
కార సురౌఘ నిర్దళన కాంచన భోజన దార్ఢ్య హృత్శిలా
దారికి మ్రొక్కినన్ బహు విధంబుల మే లగు మోక్ష మబ్బెడిన్ 53.
ప్రణతు లొసఁగి పిల్చిన కా
రణమునఁ దమ దోడు రాఁగ రజనీ జాతుల్
మణి భూషాలంకారులు
గణపతి సుత పెండ్లిఁ గనఁగఁ గదలిరి దివిజుల్ 52.
[దివిజులు = పగలు పుట్టిన వారు]
గణన కతీతమెన్నఁగ జగమ్మున వేంకట నాథు పెండ్లి స
ద్గుణముల రాశి పద్మ సుమ కోమలి వెల్గఁగఁ బెండ్లి కూఁతురై
ప్రణతు లొసంగి పిల్వఁగ నభఃపతి నాముఁడె యగ్రగామి కా
గణపతి పుత్రి ప్రెండ్లిఁ గనఁగాఁ జనుదెంచిరి మౌనులున్ సురల్ 51.
ధర్మ మాచరింపక యున్నఁ దప్పు సుమ్మ
ధర్మపరు లెల్లఁ జెలరేఁగఁ దద్ద యూఱ
కున్న నాపక యెవరేని కన్నులార
కన్న వారల కిడ రాదు గౌరవమ్ము 50.
అన్న క్రూరులు వారలెల్ల దురాత్ము లిద్ధర విత్త మీ
కున్న వారికిఁ గోరినంతనె యుగ్రులై మనుజావళిం
దన్నుచుందురు కిన్క మానవ ధర్మ హీనులు మోసపో
కన్న వారలఁ గాంచి నంతనె గౌరవించుట దోషమౌ 49.
అలరం జింతాకు పతక
ము లలన కంఠమ్మునఁ దన పురుషుని నరయన్
లలితాన్నము తత్క్షణమే
చెలి వడ్డించెను విభునకుఁ జింతాకుననే 48.
[చింతాకుననే = చింతాకుపతకముతోనే]
లలనా రత్నము సంతసం బొదవ నుల్లం బందు నీలాభ్ర కుం
తల వీక్షించి నిజేశు రాక నట నుత్సాహమ్మునన్ లేచి తా
నలవోకం దనరింపఁగా రుచుల నింపైనట్టి యా పచ్చడిం
జెలి వడ్డించెను బ్రాణవల్లభునకుం జింతాకు లోఁ బ్రేముడిన్ 47.
[చింతాకు = చింతచిగురు; లో = లోపల]
పరమేశ్వరు దయ కల్గినఁ
బరఁగును నేఁటి మరుభూమి పంటల తోడన్
ధర నిండ్లకు వలయు నిసుక
మరుభూమిని నిసుక నమ్ముమా సిరు లబ్బున్ 46.
[నమ్ము = విశ్వసించు]
వర సఖ నమ్మి మూర్ఖులను వర్తక మప్పురి రాదు సేయఁగా
నరిగి వనమ్ములో ఫలము లమ్మి గడింపఁగ వచ్చు దుడ్డు వే
యరిగి ఘనాబ్ధికిన్ జలము నమ్మి గడింపఁగ వచ్చు సొత్తు నిం
కరిగి యెడారిలో నిసుక నమ్మి గడింపఁగ వచ్చు సంపదన్ 45.
తాఁక నాపత్సమయ మందుఁ దప్పు లేదు
సుండి నారీమణులను బరుండు నైనఁ
గాంచి రక్షింప నెదనెంచి కాలుచుండఁ
బైఁట లాగెను పెఱవాఁడు పతియె మెచ్చె 44.
ఏటికి గుర్తు లొల్లరు కవీంద్రులు పద్దెము లందు నేరమే
పైఁటను లాగినాఁడు తన భర్తయె మెచ్చిన వాఁడె యన్యుఁడౌ
నాఁట విరామ చిహ్నములు నాయన! యర్థ మిదే యిటం జుమీ
పైఁట చెఱంగుఁ బట్టెఁ, బెఱవాఁడు గనుంగొని మెచ్చె, భర్తయే 43.
[లాగినాఁడు = లాగిన వాఁడు]
తేజోమ యామృతాంధో
రాజినిఁ గొలుచుచు సభక్తి గ్రామమ్ములలో
రాజిలు క్షుద్ర సురావళిఁ
బూజించుట మాని నపుడె పుణ్యము దక్కున్ 42.
ఆజి మనోర థాతత దురాత్ములు నై ఘన రోష తప్తులై
వ్యాజ మనస్కులై పర ధ నాఖిల వస్తు వినాశ నార్థమై
భూజన సంక్షయమ్మునకు భూరి తరాణు వరాస్త్ర కోటికై
పూజలు మానినన్ విపుల పుణ్యము దక్కును సజ్జనాళికిన్ 41.
ఉల్లమ్ము లలరఁగం దాఁ
బెల్లుగ వలచిన లతాంగిఁ బ్రియమారం దా
వల్లె యన మిత్రున కొసఁగి
చెల్లినిఁ, బెండ్లాడెఁ గడు విచిత్రమ్మెటులౌ 40.
తెల్లముగా నెఱుంగ రిల దేవ మనోగత భావజాలముల్
చెల్లికిఁ బట్టె యోగము విశేషముగా నని యెంచ నెల్లరుం
గల్లలు కావు మాట లివి కాదని యక్కను సంతసమ్మునం
జెల్లినిఁ బెండ్లియాడెను విచిత్ర మటంచుఁ దలంప రెవ్వరున్ 39.
తప్పు సైరింప నెన్నఁడు నొప్పు కాదు
కవి కృతమ్ములఁ బరికింపఁ గానిపించు
వృత్తి దుష్టమ్ము దండింప వేగ దొడ్డ
వేము తీ యన యనె నెట్లు వేమన కవి 38.
[పేము = బెత్తము]
ఏమి వక్రముగా వచింపకు మిట్లు కొల్చుచు నా పరం
ధాము నత్తఱిఁ దాఁ తినం దినినం దగన్ మధురం బనెన్
భ్రామితుం డయి పల్క లేదు ధరాతలమ్మున నేరుమా
వేము తీయన యన్న వేమన విజ్ఞుఁ డెట్లగుఁ దెల్పుమా 37.
ధనమె మూల మంద్రు తత్త్వజ్ఞు లెల్లరు
తన్ను మాలి నట్టి ధర్మ మేల
స్థిరములే తలంప సిరులు సంపత్తిల
దాత! నిలుచు బుద్బుదంబు వోలె 36.
చేతో మోదము సన్నగిల్లు వినఁగాఁ జీత్కారముల్ నిత్యముం
బ్రాతః కాలము లేవఁ గష్ట మగు దుష్ప్రాప్తంబులౌ నిద్రలే
చేతుల్ కాళ్లును గంప మందు సత మిస్సీ వార్ధకంబేర్పడం
దాతల్ నిల్తురు బుద్బుదంబుల వలెన్ దానమ్ము దుష్కార్యమౌ 35.
[తానము = స్నానము]
మాటల నెద నమ్మి మర్మమ్ము నేరక
మోసపోకు మయ్య పురుష వర్య
తియ్యగ వచియింత్రు నెయ్యమునకు నిట్లు
నే ననంగ నీవె నీవు నేనె 34.
కానక యున్న సుంతయును గార్యము నాతని యందు నిట్లనున్
నే నన నీవు కాదు మఱి నీవన నేనును గా దెఱుంగుమా
యూనిన సుంత యేని యుపయోగము దా వచియించు నివ్విధిన్
నే నన నీవె నీ వనిన నేనె కదా పరికింపఁ దత్త్వమున్ 33.
అడుగ మన్నేల తింటివి యంచు నమ్మ
చిన్ని కృష్ణుఁడు చూపింపఁ జిత్రముగను
బోటి గాంచె లోకమ్ముల నోటి లోన
డాఁగె నణు గర్భమం దజాండమ్ము లెన్నొ 32.
క్షణ మాత్రమ్మును నాఁగ కుండఁ ద్రిజగత్సంచారముల్ సేయుచున్
గణనాతీతము గాంచి యూహలను వీకం జిన్ని డెందమ్ము దా
నణఁచున్ లోకము లన్నిటిం దనదు గర్భాండమ్మునన్ వింతగా
నణు గర్భంబున దాఁగి యుండెఁ గద బ్రహ్మాండంబు లెన్నెన్నియో 31.
ఎద్దియన నుడివెద నాలకింపు మయ్య
పరఁగె నుత్తర మింపుగఁ బ్రశ్న లోన
నేల ప్రశ్నింతు రీ నరు లిట్లనునది
ప్రశ్నలను వేయువారికిఁ బ్రశ్న యెద్ది 30.
విశ్న విహీన కాయుఁడు వివేక విహీనుఁడు సంతతోగ్ర మ
ర్త్యాశ్న గణాధిపుండు సుమహాద్భుత దేహుఁడు కక్ష వూని యా
పృశ్ని కుమార పుంగవుని వీర్యము నెట్లు హరించె నన్నదే
ప్రశ్నలు వేయు వారలకె ప్రశ్నగ మారిన దెద్ది చెప్పుమా 29.
[విశ్నము = కాంతి; అశ్నుఁడు = తినువాఁడు; పృశ్ని = దేవకీ దేవి]
ప్రియుని పైనఁ దలంపులు వృద్ధి సెందఁ
దన్ను గొనిపోవ నంత వింత జగములకు
నూహలు మదిలోఁ జెలరేఁగ నుల్ల మలర
వేణువా లేదు స్వరసుధల్ విందు సేసె 28.
వగచుచు నంత గోపికలు పద్మ దళాక్షులు మిక్కుటమ్ముగన్
నగధరు పూర్వ చేష్టల మనమ్ముల నెంచుచు నిశ్వసించుచున్
మగువలు కృష్ణునిన్ వెదక మార శరానల తప్త చిత్తలై
యగపడ దొక్క వేణువు స్వరామృత పానముఁ జేసి రెల్లరున్ 27.
వివరమ్ముగఁ జెప్పిన సుం
త వినక యేమని వచింతు ధారణ లేమిం
గవిమాని వలదనినఁ దా
నవధానము లెన్నొ చేసి యల్పుం డయ్యెన్ 26.
నృ వరా యెన్నుమ యా కవిత్వ మెదలో నిష్పక్షపాతమ్ముగాఁ
గవివర్యుండవు సాటి సత్కవినిఁ గక్షా యుక్త మీర్ష్యాళువై
యవమానించుట నీకు నిట్లు తగు నయ్యా పండితశ్రేష్ఠుఁడై
యవధానంబులఁ బెక్కు సేసినను దా నల్పుండె విద్వత్సభన్ 25.
అకటా జీవికిఁ బుట్టుట
యొక చావు చదువు టది మఱియొక చా వగుఁ గు
క్షి కొఱకుఁ గృషియుం జావే
యొక దేహమె కాని చావులో పెక్కు లగున్ 24.
అకటా మోక్షము కల్గు నంత వఱ కత్యంతార్తి భోగింపఁ బూ
ర్వ కృతానేక విధాత్మ కర్మఫల సంభారమ్ములన్ భూమిపై
నొకటే యాత్మ సతమ్ము గాంచు నఁట యోహో భోక్త గా నుండి యొ
క్కొక దేహంబున కెన్నియో మరణముల్ యోచింపఁగన్ మానవా 23.
పరమ పుణ్య దేశము సుమ్ము భరత భూమి
యెన్నఁగ నిజ మింపుగ నెల్ల యెడలఁ దక్క
నవని గ్రీష్మపు టెండన్ విహార కేళి
సుఖద మౌను వీక్షింపఁగ సుదతి వినుమ 22.
ఇష్మ విహార సన్నిభము హెచ్చిన వేడుకతోఁ జరింతమా
భీష్మ తరంపుఁ దాపమున విశ్వము వేఁగఁగ మిక్కుటమ్ముగా
నూష్మము సాంత మంత మయి యుర్విని వర్ష ఋతూద్భవమ్ము గా
గ్రీష్మపు టెండ చల్లన సఖీ విహరించెదమా మరీచికన్ 21.
[వర్షకాలములో నెండమావుల గోచరము సాధారణమే]
పాయ కుదర పోషణమే
న్యాయం బని యెంచి తివిరి యవనిఁ దిరుగఁగా
నా యెండకు నఱకాలులు
కాయలు గాచినవి పండ్లు గావెన్నటికిన్ 20.
వేయి విధమ్ములం గలఁత వెట్టఁగ డెందమునుం దలంపులే
రేయి పవళ్లు గాచికొన రిత్తఁగ సుంతయు నిద్ర రాక నా
తోయజ నేత్ర రాక కయి తోయము లింకఁగ నేత్ర యుగ్మముల్
కాయలు పెక్కు గాచినవి గాని ఫలంబులు గా వవెన్నఁడున్ 19.
కఱవు వచ్చిన వారక వఱద లరుగు
దెంచినను గలఁతలు వలదంచుఁ దప్ప
కాదుకొందు మెల్లర నంచు హాలికులకుఁ
గరుణ లభియించెఁ దీరవు కాంక్ష లయ్యొ 18.
తరుణము మోక్ష మందఁగను దారస మయ్యెను మంద బుద్ధి నా
వరమును గోర వక్కట యపార దయానిధి భక్తవర్య! నీ
వరసెడు నట్టి యైహికము లన్ని యనర్థము లబ్జనాభు స
త్కరుణకు నోఁచుకొంటి మఱి కాంక్షలు దీర వదేమి చిత్రమో 17.
భ్రమరాం బేశుని మున్ను వి
నమె మార్కండేయుఁ డార్తి నకులుని వేఁడన్
యముఁ డడరుచుఁ బాశము నే
య మునిన్ బ్రతికింపఁ జేసి యమునిం దఱిమెన్ 16.
సుమ శర వైరి కాత్మ జన శోకము గాంచఁ గరంగు డెందమే
డమరువు మ్రోగఁ జేయుచుఁ దటాలునఁ దా నరుదెంచి యుగ్రతం
గమలి కరమ్ము నార్తిని మృకండు కుమారుఁడు వేఁడుకోలు సే
య మునికిఁ బ్రాణ భిక్ష నిడి యా యమునిన్ వడిఁ బాఱఁ ద్రోలెనే 15.
పణమం దోడినచోఁ గా
రణ మేమైన వెసఁ దీర్ప రాక భృశముగా
ఋణములఁ జిక్కిన జనకుఁడు
గుణవంతుఁడు పుత్రుఁ డైనఁ గూలును గొంపల్ 14.
తృణ మాత్రమ్ము గృహమ్ము నందకట శాంతిం గాంచ మెన్నండునున్
వ్రణమై నిత్యము సళ్పుచుండఁగఁ గుమారవ్యాజ రూపమ్మునన్
క్షణికావేశము ప్రజ్వరిల్లు సుతుఁ డొక్కం డున్న దుర్వార దు
ర్గుణవంతుండగు పుత్రుఁ డుండఁ గడు సంక్షోభమ్మగున్గొంపలో 13.
కరువు వచ్చినఁ గనుట దుర్భరము సుమ్ము
సొమ్మ లున్నను భృశము ఫలమ్ము సున్న
వెన్నుని కరుణ వెతలు రాకున్న యెడలఁ
గరువు జీవులకున్ మోదకరము సుమ్ము 12.
[కరువు = గర్భము]
హరిహర నామ సంస్మరణ మక్షయ పుణ్య మొసంగు ధాత్రినిన్
నర సుర యక్ష కింపురుష నాగ విహంగమ భేద హీనమై
హరి చరణాబ్జ సంస్తవము నత్యధి కార్తి సభక్తి వెట్ట నే
కరువు సమస్త జీవులకుఁ గల్గఁగఁ జేయు ననంతసౌఖ్యముల్ 11.
[ఏకరువు = ఒక్కవల్లె]
స దయ త్రినేత్రుఁడు సంతస
మది చెలరేఁగఁగ నెడంద సాంబ శివుఁ డిలం
గదిసి మహాదేవుని యా
స్పదములు పాదములు గొలుచు వారలఁ బ్రోచున్ 10.
చెదరని నమ్మకమ్మునను శ్రీపతి నుంచి యెడంద నిత్యమున్
వదలక కొల్చు వారలకుఁ బ్రాప్త మగుం బర మంచితమ్ముగన్
సదమల మానసమ్మునను జాఁగి సమంచిత భక్తిఁ బాడుచుం
బదములు పాదముల్ గొలుచు వారికి శ్రీప్రదముల్ మనోజ్ఞముల్ 9.
కలరు మేక వన్నె పులులఁ బోలు నరులు
వారి బారి పడిన మూరు వెతలు
నేర కక్కట లయకారి యని తనదు
పతిని నమ్మి భామ భంగపడెను 8.
పతితం బయ్యెను ధర్మ మెల్ల కని యా పాశ్చాత్య భోగమ్ము భా
రతమం దక్కట యిట్టి వార్త లతిఘోరమ్ముల్ విచిత్రమ్ములే
సతినే నమ్మిన భర్త భంగపడి తా చావుం గనెన్ శీఘ్రమే
పతినే నమ్మిన భామ భంగపడె సర్వస్వమ్ము నర్పించియున్ 7.
అతులిత మత్సర గుణ సం
వృత మనమునఁ బల్కుచుంటివి సకల జన స
న్నుత రాజశేఖరుఁ డితడు
మతి చలియించిన ప్రభుండె మమ్మేల వలెన్ 6.
శతమన్య్వాభ నరోత్తముండు ఘన సంస్కారుం డజేయుండునున్
వితత జ్ఞానుఁడు నిర్వికార మతి గంభీరాజి సద్యశ్శిరో
నత రాజన్యుఁడు వీరుఁ డాతనికి నెన్నం డేల తర్కింపఁగా
మతి చాంచల్యము గల్గు, వాఁడె ప్రభువై మమ్మెల్లఁ బాలించుతన్ 5.
ఉత్తమ కవి బిరుదు నొందిన పండితుఁ
గాంచి సంతసమ్ము కదుర నెడఁదఁ
గవి వరు మెడ లోనఁ గవన గణన నియ
మమ్ముఁ దప్పుపట్టి మాల వేసె 4.
పమ్మిన శబ్ద లాఘవము పన్నుగ నచ్చఁగ నెల్ల వారికిం
బిమ్మటఁ దన్మనోహర కవిత్వపు టుద్ధతి నుబ్బు నా ని జో
రమ్మున, సత్కవీంద్రు నెద రంజిలి నట్టిది స్వీయ కీర్తి కా
మమ్మును దప్పుపట్టి, యొక మాలను వేసె సభాంతరమ్మునన్ 3.
వ్యర్థ కార్యము లవని ననర్థ దాయ
కములు సుమ్ము పనికి వచ్చు కర్జ మొకటి
లేక తనదు పురమ్మును, రిత్తగాను
గడప, దాటని పురుషుండె ఘటికుఁ డగును 2.
[కడప = కడచు నట్లు చేయుటకు]
కడప పట్టణ ముర్విలో నర కాంత సంచయ యుక్తమై
పుడమి వర్ధిలు చుండ నిత్యము పూర్ణ వీరవరేణ్యమై
యడరు చుండఁగ భాగ్యరాశు లనంత రీతి నవార్యమై
కడప దాటని పూరుషుం డగుఁ గాదె తా ఘటికుండుగా 1.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి